**ಜ್ಞಾನ ಕಾರಂಜಿ**::: ಸೆನ್ಸಾರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಶತಮಾನ

ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೆನ್ಸಾರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆರಂಭವಾಗಿ 100 ವರ್ಷ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಚಿತ್ರರಂಗದ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರ ಪದ್ಮಾವತಿ ವರೆಗೆ ಅದೆಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಂಡಳಿ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಸೆನ್ಸಾರ್ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಹೇಗೆ? ಆರಂಭದ ದಿನಗಳು ಹೇಗಿದ್ದವು ಎಂಬ ಕುರಿತ ಹಿನ್ನೋಟ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಮೊದಲ ಮಂಡಳಿ
1920ರಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಬಾಂಬೆ, ಮದ್ರಾಸ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಹಾಗೂ ರಂಗೂನ್​ಗಳಲ್ಲಿ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ದೇಶ, ವಿದೇಶದ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನೂ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕವೇ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲ ನಿಯಮಗಳನ್ನೂ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. 1927-28ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾಟೊಗ್ರಾಫ್ ಸಮಿತಿ ರಚಿಸಿ, ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತ್ತು. ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಟಿ. ರಾಗಾಚಾರಿಯರ್ ಸಮಿತಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡಬೇಕು. ಯು, ಎ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ನೀಡಿಕೆ ಶಿಫಾರಸನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ. 1940ರ ವೇಳೆಗೆ 1,774 ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಂಡಳಿ, 25ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿತ್ತು.
ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಹೀಗೆ…
ಪ್ಯಾರಿಸ್​ನ ಬಾಜಾರ್ ಆಫ್ ಚಾರಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನ ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಇಂದಿನ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ರೀತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಅಂದು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮರದ ಹಲಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಿುಸಲಾದ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1897ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಪ್ರದರ್ಶನ ವೇಳೆ ನೈಟ್ರೇಟ್ ರಾಸಾಯನಿಕದಿಂದ ಬೆಂಕಿ ಅನಾಹುತ ಸಂಭವಿಸಿ 126 ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಈ ಘಟನೆ ಬಳಿಕ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾನೂನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.
ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದ್ದು ಹೀಗೆ…
1918ರ ಕಾಯ್ದೆ ಪ್ರಕಾರ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್​ಗಳು ಪರವಾನಗಿ ಬೇಕಿತ್ತು. ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದಿವೆಯೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಇನ್​ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್​ಗಳನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಯಾವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು, ಯಾವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಸೆನ್ಸಾರ್
ಮೊದಲು ಭದ್ರತೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ನಿಯಮಗಳು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿರುವ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಣೆ ಯಾಯಿತು. 1912ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
ಕೆಲ ಚಿತ್ರಗಳು ಬ್ಯಾನ್
ಗಾಂಧಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಯಾತ್ರೆ ಸಹಿತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅಂದಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ನಿಷೇಧ ಹೇರಿತ್ತು.
ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಆರಂಭ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿ, ಕಿರುಚಿತ್ರ, ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಿುಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1913ರಲ್ಲಿ ರಾಜಾ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಿನಿಮಾ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. 1918ರಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾಟೊಗ್ರಾಫ್ ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು. ಸಿನಿಮಾಗಳ ಸೆನ್ಸಾರ್​ಶಿಪ್ ಕೂಡ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳು
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಂತರ ಸಾಕಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆ, ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಂಡಳಿ, ಈಗ ಮುಂದುವರಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪರಿಣಾಮ ಅಷ್ಟೇ ಸವಾಲುಗಳನ್ನೂ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಂತರ್ಜಾಲ ತಾಣಗಳಲ್ಲೇ ನೇರವಾಗಿ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೆಲ ಆಪ್, ವೆಬ್​ಸೈಟ್​ಗಳಿಗೆ ಚಂದಾದಾರರಾಗಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿನ ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹ ಅಂಶ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.